فاجعهای كه ممكناست در اثر برخورد یك قطعه سنگ آسمانی در انتظار زمین باشد
سالهاست كه پژوهشگران به این مسئله فكر میكنند: چگونه میتوان جلوی «آرماگدون» را گرفت؛ فاجعهای كه ممكناست در اثر برخورد یك قطعه سنگ آسمانی در انتظار زمین باشد.
سؤال این نیست كه آیا چنین اتفاقی خواهدافتاد یا خیر، بلكه مسئله این است كه این فاجعه كی روی میدهد و آیا اصلا میشود جلوی آن را گرفت یا نه.
خبرگزاری نووستی روسیه گزارش داده كه ممکناست در ۱۳ آوریل ۲۰۲۹ (۲۶ فروردین ۱۴۰۵ خورشیدی) سیارك «آپوفیز» در شرایطی خاص با زمین برخورد کند.
بوریس شوستوف، مدیر انستیتو کیهانشناسی آکادمی علوم روسیه در همایش بینالمللی «فضا: دانش و مشکلات قرن ۲۱» چند هفتهپیش در مسكو گفته است كه سال ۲۰۰۴ منجمان سیاركی را به نام آپوفیز (۹۹۹۴۲ Apophis) کشف کردند که مدارش سال ۲۰۲۹ از نزدیک زمین رد میشود. اگر این سیاره وارد «پنجره» معینی شود، ممکناست به زمین سقوط کند که در آن صورت پیامدهای ناشی از انفجار بیش از پیامدهای سقوط سنگ آسمانی تونگوس خواهن
موضوع برخورد اشیای آسمانی با زمین، یعنی امكان شناسایی خرده سیاره یا ستاره دنبالهداری كه به طرف زمین در حركت است، كارشناسان را به اندیشه واداشته است.
رطول تاریخ چندین برخورد ثبتشده است كه همگی برخوردهای كوچكی بودهاند و آثار موضعی داشتهاند كه آخرینشان همین چندهفته پیش در پرو اتفاق افتاد: سنگ كوچكی با برخورد به یك منطقه روستایی باعث آسیبهای محیطی زیادی شد.
اما پژوهشهای زمینشناسی نشان میدهد كه كرهزمین حداقل ۲ یا ۳ برخورد فاجعه بار را از سرگذرانده است. یكی از این برخوردها، ۶۵میلیون سال قبل، به احتمال زیاد به حكمرانی دایناسورها پایان داده است.
هرچند این برخورد باعث حاكمیت پستانداران و بهتبع آن، انسان بر زمین شده، اما برخوردهای بعدی ممكن است اینقدر به بشر توجه نداشتهباشند.
اما از این برخورد بزرگتر، برخوردی است كه حدود ۲۹۰ میلیون سال پیش اتفاق افتاده و فاجعهای بینظیر برای حیات بودهاست. زمانی سطح زمین از استوا تا قطب پوشیدهاز جنگلهای انبوهی بوده كه نقاط پرپشت آمازون الان، در مقابل آن كویری بیش نیستند.
این برخورد و آثار بعد از آن، آن پوشش گیاهی انبوه را از بین برد. اما این برخورد هم نتایج خوبی برای ما داشتهاست: «نفت» كه الان بشكهای ۹۰ دلار است!
برخلاف ما كه فعلا به فروش نفت خوشحالیم و ماستمان را میخوریم، هم اكنون دانشمندان زیادی در سراسر دنیا، نگران برخورد شهابسنگی و پایان حیات بشر هستند و میگویند ما میتوانیم در برابر قدرت ظاهرا غیرقابل مهار ستارههای دنباله دار و خرده سیارههایی كه از فضا میآیند، از خودمان دفاع كنیم.
چنانكه ناسا الان یك دوربین قدرتمند ساخته كه میتواند همه سنگهای آسمانی به اندازه ۱۰۰ متر به بالا در اطراف زمین را پیدا كند. البته تنها سنگهای با اندازه حدود ۱۰۰۰ متر و بیشتر برای حیات خطرناكند.
حتی اگر برخورد ۲۰۲۹ هم روی ندهد، در ماه مارس ۲۸۸۰، با احتمال نسبتا زیادی، خرده سیاره ۱۹۵۰DA ممكن است با زمین برخورد كند. در این هشت قرن، سرنوشتی كه میتواند در انتظار این خردهسیاره باشد، آن است كه به واسطه نیروهای گرانشی بسیارضعیف حاصل از اقمار و سیارات منظومه شمسی خودمان و حتی ستارگانی واقع در دنیایی دورتر، جذب یا دفع شود.
ستاره شناسان، تنها در سال ۲۰۳۲ خواهندتوانست برای پی بردن به تغییرات مداری به وجودآمده، امواج رادار بعدی را از ۱۹۵۰DA دریافت كنند؛ زمانی كه اگر خدابخواهد، برخورد ۲۰۲۹ را به سلامت پشتسر گذاشتهایم.
اما بههرحال احتمال هربرخوردی میرود. آنقدر در كمربند سیاركی بین مریخ و مشتری سنگ در انواع و اقسام و اندازهها هست كه میتوانند هركدام تهدیدی برای حیات روی زمین باشند. فراموش نكنیم كه دانشمندان تقریبا دارند به این نتیجه میرسند كه یكی از این سنگها بوده كه مواد اولیه حیات را با خودش به زمین آوردهاست.
میبینید كه هرچه این سنگهای آسمانی قبلی كه به زمین خوردهاند، موهبتی برای ما بودهاند، تهدید این آخری اصلا چیز قابل گذشتی نیست!
اما راههای مقابله با چنین تهدید احتمالی چیست؟
جنگافزارهستهای: با آن كه انفجارهای هستهای، از مدتها قبل، بهعنوان یك گزینه مهم مطرح بودهاند، ولی درحال حاضر، ترجیح داده میشود بهعنوان راه آخر بهكار روند.
این روش، باید بیخطر باشد، با این وجود، بعید بهنظرمیرسد كه این شاهكارهای طرفدار محیط زیست، بخواهند رضایت دهند! احتمالا اینروش مؤثر نخواهدبود؛ درهم شكستن خرده سیاره در اثر انفجار مثل این است كه گلوله توپی را بهشكل ساچمههای كوچكی درآورید، بدون این كه مسیر آنها در عمل تغییر كند. خرده سیاره، به حركتش ادامه میدهد تا به زمین بخورد، منتها درعوض، در مقایسه با حالت قبل از انفجار، سطح وسیع تری را دربرخواهدگرفت.
عملیات حفاری: حفاری درخرده سیاره و ریختن مواد كندهشده درفضا، میتواند كل نیرویی را كه برای تغییر مدار این جرم لازم است، فراهم كند. این روش، در مورد خرده سیارات متشكل از تودههای قلوهسنگی (مجموعهای از قطعات سنگی كه به كمك جاذبه در كنار هماند) میتواند مؤثر باشد. وسیله موردنظر برای دورریختن مواد به فضا، یك نقاله است كه طرفداران این ایده ارائه كردهاند.
برخورد شاخبهشاخ: این برخورد ممكناست مؤثر باشد. مثلا دیپ ایمپكت كاوشگر ناسا، با ستاره دنبالهدار تمپل۱ برخوردكرد و قطعات كندهشده از این برخورد را سالگذشته به زمین آورد. ناسا، در مأموریت دنكیشوت با استفاده از دو فضاپیما به نام سانچو و هیدالگو را به سمت یك دنبالهدار میفرستد.
سانچو ناظر برخورد شدید هیدالگو به این جرم است و با كمك امواج لرزهای كه نتیجه این تصادم هستند، ساختمان داخلی جرم، بررسی میشود.متعاقب تصادم، سانچو و تلسكوپهای زمینی، ستاره دنبالهدار را زیرنظر میگیرند كه ببینند مدار جرم چقدر تحتتأثیر قرار میگیرد.
سوپرشارژ: اما سادهترین راه، این خواهدبود كه موتور یك موشك را به جرم مورد نظر كه در حال نزدیكشدن است، بست و آن را به مدار بیخطری پرتاب كرد. این امكان در مورد برخی اجرام آسمانی وجوددارد كه سوخت موردنیاز، از مواد شیمیایی كه بهطور طبیعی در داخل این اجرام وجوددارند، تأمین شود.
ذوب: تنها چیزی كه ممكن است برای ذوبكردن نیاز باشد وجود یك یا چند آینه عظیم در فضاست كه بتواند نور خورشید را روی جرم منعكس كند.
با گرم كردن یك طرف خرده سیاره، نیروی منحرفكنندهای به وجودخواهدآمد كه میتواند به تدریج آن را از مدارش خارج كند.
رنگ كردن: رنگكردن بخشهایی از سیارك به رنگ سفید، ممكناست برای پیشگیری از آرماگدون، كافی باشد. سیارك در طول روز، انرژی خورشید را جذب میكند و در شب، آنرا دوباره ساطع میكند.
سمت شامگاهی خرده سیاره، در مقایسه با سمت صبحگاهی آن داغ است و انرژی تابشی بیشتری را ساطع میكند. این ویژگی، نیروی یك طرفهای را اعمال میكند كه باعث تغییرمدار میشود.
سال ۱۹۹۴ بود كه بشر با چشم خود شاهد بزرگترین انفجار ناشی از برخورد بود. شومیكر-لوی۹، سنگ عظیمی كه در اثر نیروی كشنده (جذرومد) ناشی از جاذبه مشتری به چندین قطعه تبدیل شدهبود، در طول چند شبانهروز با مشتری برخورد كرد.
انفجارهایی كه حتی یكی از آنها زمین را بهكلی نابود میكرد مثل نیش پشه روی مشتری مینشست. همه تلسكوپهای دنیا روی این برخورد فوكوس كرده بودند و هربرخورد بهطور مستقیم درسراسر دنیا پخش زنده شد. ما هم داشتیم از اخبار علمی، فرهنگی و هنری شبكه دو این برخورد را میدیدیم. اگر ما بهجای مشتری بودیم...
گزارش: همشهری آنلاین